Lục giác mùa đông: Nhóm sao gồm các ngôi sao sáng, tạo nên một hình lục giác tuyệt đẹp:
- Sirius (ngôi sao sáng nhất chòm sao Chó Lớn)
- Rigel (ngôi sao sáng nhất chòm sao Thợ Săn)
- Aldebaran (ngôi sao sáng nhất chòm sao Kim Ngưu)
- Capella (ngôi sao sáng nhất chòm sao Ngự Phu)
- Pollux và Castor (hai ngôi sao sáng nhất chòm sao Song Tử, Pollux sáng hơn Castor)
- Procyon (ngôi sao sáng nhất chòm sao Chó Nhỏ)
Ngoài ra còn nhóm sao nổi tiếng khác là tam giác mùa đông, một hình tam giác đều, các bạn nhé:
- Sirius (ngôi sao sáng nhất chòm sao Chó Lớn)
- Procyon (ngôi sao sáng nhất chòm sao Chó Nhỏ)
- Betelgeuse (ngôi sao sáng nhì chòm sao Thợ Săn, kém sao Rigel)
Ngoài ra mình còn bonus thêm vài chòm sao lân cận nữa ^^.
Lưu ý: Trong bài này khi nói đến sáng, độ sáng,... thì mình nói đến độ sáng biểu kiến khi nhìn từ Trái Đất, chứ không phải độ sáng thực tế của ngôi sao, các bạn nhé!
---
1 - Bầu trời đêm mùa đông thật đẹp, các bạn nhỉ!
Các bạn hãy nhìn về hướng Đông nhé
2 - Trong những ngôi sao sáng nhất, bạn sẽ thấy ba ngôi sao sáng thẳng hàng, cách đều, gần nhau, đó là ba ngôi sao thắt lưng của chàng thợ săn Orion đấy! Gần đó có hai ngôi sao sáng khác, một màu trắng xanh - sao Rigel và ngôi sao kia màu đỏ - Betelgeuse. Đây là chòm sao Orion, kẻ thù của con bọ cap - chính là chòm sao Scorpius, bạn sẽ quan sát tốt chòm sao Bọ Cạp vào mùa hè. ^^ Trong chòm sao Orion có nhiều thiên thể đáng để quan sát lắm đấy nhé, điển hình nhất là tinh vân Orion, M42 nhé! Bạn hãy quan sát nó qua kính thiên văn.
3 - Đây là hình ảnh của chàng thợ săn này
4 - Chòm sao này có thể dùng để xác định phương hướng đấy nhé, đầu luôn hướng Bắc, chân hướng về Nam. Nhưng có bạn nào thắc mắc là tại sao bên phải là Tây, mà không phải là Đông không nhỉ. Vì hướng trên trời và mặt đất ngược nhau mà, như tấm gương vậy :D. Tuy nhiên, cách xác định phương hướng này thì mình ít dùng lắm, mình hay xác định sao Bắc Cực rồi tìm hướng bắc cho chính xác hơn ^^.
5 - Dùng ba ngôi sao thẳng hàng này, các bạn kẻ một đường thẳng qua nó, bạn gặp một ngôi sao rất sáng, đó là Sirius (hay gọi là Thiên Lang), là ngôi sao sáng nhất bầu trời đêm (tuy nhiên nó vẫn thua nhiều thiên thể khác: Mặt Trời, Mặt Trăng, Sao Kim, Sao Mộc,...), nó chỉ sáng nhất trong số các ngôi sao bầu trời đêm thôi nhé ^^ nhiều bạn mới vào nghề thì hay nhầm cái này :D. Nguyên nhân chính làm cho nó sáng vậy vì nó gần, chỉ cách hơn 8 năm ánh sáng thôi, gần hơn nhiều so với các ngôi sao khác (nhưng không phải gần nhất nhé).
6 - Đây là hình ảnh chòm sao Chó Lớn (hay gọi là Đại Khuyển)
7 - Kẻ về hướng ngược lại, bạn sẽ gặp ngôi sao màu đỏ - Aldebaran, ngôi sao sáng nhất của chòm sao Kim Ngưu. Chòm sao Kim Ngưu có hình dạng như chữ Y, hay cái cạng ná bắn dây cao su. Trong chòm sao này có cụm sao Thất Nữ, Pleiades, M45 tuyệt đẹp, bạn hãy quan sát nó qua kính thiên văn nhé, nhìn vi diệu lắm đó ^^
8 - Đây là hình ảnh của chòm sao Kim Ngưu này
9 - Kẻ đường thẳng qua hai vai của chàng thợ săn, bạn sẽ gặp Procyon, ngôi sao sáng nhất của chòm sao Chó Nhỏ. Chòm sao Chó Nhỏ hơi khó hình dung một tí. Chó Lớn và Chó Nhỏ là hai chòm sao mang hình ảnh của hai con chó săn của chàng thợ săn Orion, đừng nhầm hai con chó này với chòm sao Chó Săn, các bạn nhé.
10 - Đây là hình ảnh của chòm sao Chó Nhỏ.
11 - Hãy kẻ đường thẳng qua hai ngôi sao sáng nhất của Orion, từ Rigel sáng nhất đến Betelgeuse sáng nhì, hơi lệch một ít, bạn sẽ gặp hai ngôi sao sáng tương đương nhau, đó là Pollux và Castor. Pollux là anh, còn Castor là em. Có truyền thuyết nói rằng đây là hai anh em ruột, cũng có truyền thuyết khác nói rằng đây là hai anh em cùng mẹ khác cha.
12 - Đây là hình ảnh của chòm sao Song Tử - Gemini, tâm điểm trận mưa sao băng Geminids thường niên, với cực điểm thường hay diễn ra vào ngày 13-14/12 hằng năm.
13 - Kẻ từ thắt lưng chàng thợ săn lên đến đầu của chàng, bạn sẽ gặp sao Capella, sáng nhất chòm Ngự Phu. Ngôi sao này hơi xa một tí so với các ngôi sao khác.
14 - Đây là hình ảnh của chòm sao Ngự Phu.
15 - Nào, hãy cùng quan sát hai nhóm sao: Lục giác mùa đông và Tam giác mùa đông nhé!
Lục giác mùa đông: Nhóm sao gồm các ngôi sao sáng, tạo nên một hình lục giác tuyệt đẹp:
- Sirius (ngôi sao sáng nhất chòm sao Chó Lớn)
- Rigel (ngôi sao sáng nhất chòm sao Thợ Săn)
- Aldebaran (ngôi sao sáng nhất chòm sao Kim Ngưu)
- Capella (ngôi sao sáng nhất chòm sao Ngự Phu)
- Pollux và Castor (hai ngôi sao sáng nhất chòm sao Song Tử, Pollux sáng hơn Castor). Hai ngôi sao này gần nhau, trong lục giác to tướng này thì các bạn tạm xem nó như là 1 đi ^^
- Procyon (ngôi sao sáng nhất chòm sao Chó Nhỏ)
Ngoài ra còn nhóm sao nổi tiếng khác là tam giác mùa đông, một hình tam giác đều, các bạn nhé:
- Sirius (ngôi sao sáng nhất chòm sao Chó Lớn)
- Procyon (ngôi sao sáng nhất chòm sao Chó Nhỏ)
- Betelgeuse (ngôi sao sáng nhì chòm sao Thợ Săn, kém sao Rigel)
16 - Quay trở lại với chòm sao Thợ Săn, chúng ta hãy cùng quan sát một chòm sao khác.
17 - Đó là chòm sao Con Thỏ, nó nằm dưới chân chàng Orion. Chòm sao này không chứa ngôi sao nào của lục giác hay tam giác mùa đông nhé.
18 - Đây là hình ảnh của nó nè
19 - Bonus thêm một vài chòm sao khác.
20 - Hãy nhìn về hướng bắc, bạn sẽ gặp 5 ngôi sao xếp hình thành chữ M hay W, chữ E hay số 3, đó là 5 ngôi sao sáng nhất của chòm sao Thiên Hậu. Mình gọi nó là 5 ngôi sao sáng nhất, vì mỗi chòm sao (theo định nghĩa chòm sao hiện đại) sẽ chiếm một khu vực diện tích, ngôi sao, hoặc thiên thể nào trong khu vực diện tích của chòm sao nào, thì thuộc chòm sao đó tức là không thể nói chòm sao nào có bao nhiêu ngôi sao được và ngoài ngôi sao ra, thì chòm sao còn có một số tinh vân, thiên hà hoặc cụm sao,...
21 - Đây là hình ảnh của hoàng hậu Cassiopeia - chòm sao Thiên Hậu.
22 - Hãy kẻ đường thẳng vuông góc với đường thẳng chứa ngôi sao thứ ba và tư, tại ngôi sao thứ ba, bạn sẽ gặp sao Bắc Cực (Polaris), như trong hình vẽ. Còn chòm sao Gấu Nhỏ thì các bạn để đến hè rồi coi lại nó nhé, giờ nó quay đầu xuống thấp nên khó nhìn. Và ngôi sao này chỉ gần như tuyệt đối hướng Bắc.
23 - Hướng Đông, gần nửa đêm là thời gian thích hợp để quan sát chòm sao Sư Tử. Đầu nó đi trước, đuôi đi sau. "Sư Tử hướng về Tây" - đây cũng là cách xác định phương hướng luôn, mặc dù hơi lệch tí, và khó hình dung, khó xác định hướng cho lắm :v
24 - Hãy nhìn lại hai chòm sao: Song Tử và Sư Tử
25 - Chòm sao Con Cua, bạn có thể xác định nó bằng cách xác định hai chòm sao Song Tử và Sư Tử. Chòm sao Con Cua ở giữa hai chòm sao này. Rất là khó để xác định chòm sao Con Cua vì nó không có ngôi sao nào nổi bật để chúng ta nhận biết cả. Thôi đành lựa ngày trong, tại địa điểm thích hợp vậy :v.
--------
Vậy là mình đã kết thúc bài hướng dẫn quan sát này. Nếu đọc kỹ bài này và áp dụng theo, bạn có thể xác định được thêm 11/88 chòm sao rồi đấy ^^
Thái Lợi - DAC