Hệ sao đôi nhị phân (binary star):
Trong thiên văn học, một hệ nhị phân bao gồm hai sao có sự gắn kết về trọng lực với nhau. Hai ngôi sao sẽ tuân theo định luật về chuyển động của thiên thể của Kepler, và quay quanh tâm khối chung của chúng theo quỹ đạo elip hay tròn. Một vài hệ sao tương tự, như là hệ sao xung đôi, lại thể hiện biểu hiện chỉ có thể giải thích được bằng thuyết tương đối rộng của Einstein.
Việc quan sát các hệ sao nhị phân đã giúp chúng ta hiểu rõ hơn về khối lượng và tương tác của các ngôi sao.
Hệ sao nhị phân bao gồm một số loại sau:
Hệ nhị phân trực quan (Visual Binaries);
Trong một hệ nhị phân trực quan, cả hai ngôi sao đều được quan sát từ trái đất và có thể nhìn thấy quỹ đạo của chúng với một chu kì nhị phân xác định.
Hệ nhị phân quang phổ (Spectroscopic Binaries):
Dựa vào quang phổ thu được từ hệ nhị phân, người ta chia chúng thành hai loại.
Hệ nhị phân quang phổ đơn: phát ra quang phổ có những đường phát xạ hoặc hấp thụ đặc trưng, từ đó cho phép các nhà thiên văn học suy ra quỹ đạo của chúng bằng việc sử dụng hàm số khối lượng. Trong những hệ như thế này, quang phổ bị áp đảo bởi một trong hai ngôi sao. Hệ nhị phân quang phổ thường được phát hiện do sự chuyển đông của các đường phát xạ hoặc hấp thụ trong quang phổ thu được, gây ra bởi hiệu ứng Dopple (lại gần chúng ta thì dịch chuyển xanh, ra xa chúng ta thì dịch chuyển đỏ) khi hai ngôi sao di chuyển trong quỹ đạo của chúng.
Hệ nhị phân quang phổ kép: quang phổ thu được sẽ có những đặc điểm quang phổ đến từ cả hai ngôi sao. Những hệ quang phổ kép này cho phép chúng ta xác định được tỉ lệ khối lượng của chúng.
Hệ nhị phân chuyển động biểu kiến (Astrometric Binaries);
Những ngôi sao này được phát hiện nhờ quan sát được chuyển động riêng và góc thị sai của chúng trên bầu trời (quan sát chuyển động biểu kiến của chúng trên bầu trời).
Hệ nhị phân che khuất (Eclipsing Binaries);
Hệ nhị phân che khuất trải qua sự thay đổi độ sáng tổng của chúng, do sự che khuất đường ngắm của chúng ta đến một hay cả hai ngôi sao. Điều này cho phép suy ra độ nghiêng mặt phẳng quỹ đạo của chúng, cái mà phải nằm ngang với mắt ta (hai tiêu cự đến mắt gần thẳng hàng) để đến mắt ta sự che khuất có thể xảy ra. Khi kết hợp với đường cong vận tốc hướng tâm và phương trình khối lượng, ta có thể thu được các ràng buộc chặc chẽ về khối lượng của các sao đồng hành.
Ngoài ra hệ sao đôi còn có thể hình thành nên các đặc trưng vật lý thiên thể hết sức đặc biệt không thể tìm thấy được ở các hệ sao thông thường khác.
Nguồn http://astronomy.swin.edu.au/cosmos/B/Binary+Star